poniedziałek, 7 lipca 2014

13. Hymn Polski

Pierwotna wersja naszego hymnu noszącego tytuł  ,,Pieśń Legionów Polskich we Włoszech", ,,Mazurek Dąbrowskiego" lub ,,Jeszcze Polska nie zginęła" została napisana między 16 a 19 lipca 1797 roku przez Józefa Rufina Wybickiego - herbu Rogala. Mężczyzna był potomkiem rodu osiadłego w XVI wieku na Pomorzu. Wybicki do tej pory jest uważany za bardzo dobrego poetę, kompozytora polskiego. Oprócz tego Józef Wybicki tytułował się, jako prawnik, dyplomata, działacz polityczny, uczestnik konfederacji barskiej i powstania kościuszkowskiego. W lipcu 1797 roku przyjechał do Lombardii i został współorganizatorem Legionów Polskich generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Utwór Wybickiego powstał w miasteczku Reggio Emilia, położonym koło Bolonii. Pierwszy raz został wykonany publicznie 20 lipca 1797 roku, w przeddzień opuszczenia Reggio przez Legiony, kiedy odbyło się zorganizowane przez władze miejskie uroczyste pożegnanie gen. Dąbrowskiego. Pieśń początkowo była głównie rozpowszechniana ustnie przez oficerów legionowych. Jej tekst wydrukowano po raz pierwszy w Mantui w lutym 1799 roku, w numerze pierwszej gazetki ,,Dekada Polska" - pisma legionowego wydawanego odręcznie. W tym właśnie wydaniu oraz w liście Wybickiego z 1798 roku zmieniono zwrot w pieśni z ,,nie umarła" na ,,nie zginęła". Najwcześniejszym zapisem nutowym Mazurka Dąbrowskiego jest zapis wydany w Paryżu w 1829 roku. ,,Mazurek Dąbrowskiego" towarzyszył Polakom we wszystkich bitwach kampanii napoleońskiej, a także w 1806 roku, kiedy Dąbrowski w aurze zwycięzcy znalazł się w Wielkopolsce. Tam właśnie mieszkała Basia, z którą mężczyzn ożenił się po roku.



Od połowy XIX wieku hymn wszedł w okres swoich dziejów oraz stał się protoplastą tworzących się pieśni narodów słowiańskich. Jednak dopiero 15 października 1926 roku ,,Mazurek Dąbrowskiego" zatwierdzono jako hymn narodowy na mocy Okulnika Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Po II wojnie światowej najwyższe władze w czerwcu 1948 roku potwierdziły znaczenie słynnej pieśni (hymn państwowy). W tekście konstytucji ,,Mazurek Dąbrowskiego" jako hymn narodowy pojawia się w 1976 roku.

Pieśń została wyjątkowo przyjęta przez Legiony Dąbrowskiego, a od 1798 roku była znana we wszystkich zaborach, lecz najwcześniej w obozie austriackim. Spopularyzowały ją kobiety (np. Zofia z Czartoryskich Zamoyska, Teofila z Jabłonowskich Sapieżyna) oraz emisariusze gen. Dąbrowskiego, werbujący mężczyzn do Legionów. W 1806 roku ukazał się pierwszy druk pieśni w kraju. Nakładem J.L Kocha wydany został w Warszawie ,,Kalendarzyk kieszonkowy patriotyczny na rok 1807 z zagadkami", w którym zamieszone zostały cztery pierwszy zwrotki ,,Mazurka Dąbrowskiego".  Pieśń śpiewano podczas triumfalnego wjazdu gen. Henryka Dąbrowskiego i Józefa Wybickiego do Poznania 3 listopada 1806 roku, podczas powstania listopadowego i styczniowego, przez Polaków na Wielkiej Emigracji, w czasie rewolucji 1905 roku oraz pierwszej i drugiej wojny światowej. Tekst hymnu tłumaczono w siedemnastu językach, m.in.: niemieckim, francuskim, angielskim, rosyjskim, węgierskim, chorwackim, macedońskim, serbskim, słowackim, litewskim. ,,Mazurek Dąbrowskiego" zyskał popularność w czasie Wiosny Ludów, gdzie śpiewano go na ulicach Wiednia, Berlina czy Pragi. Hymnu pierwszy raz użył Karol Kurpiński, który skomponował w 1821 roku fortepianową Fugę na jego temat. Natomiast Ryszard Wagner wykorzystał melodię  ,,Mazurka" w uwerturze ,,Polonia", która powstała po upadku powstania listopadowego. Była grana pod okupacją niemiecką w czasie II wojny światowej, gdy zabronione było propagowanie polskiego hymnu. W zmienionej wersji muzykę pieśni wykorzystano w nazistowskim filmie propagandowym ,,Powrót do ojczyzny".

Aktualna treść hymnu: 

Jeszcze Polska nie zginęła, 
Kiedy my żyjemy. 
Co nam obca przemoc wzięła, 
Szablą odbierzemy. 

Marsz, marsz, Dąbrowski, 
Z ziemi włoskiej do Polski. 
Za twoim przewodem 
Złączym się z narodem.

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę, 
Będziem Polakami. 
Dał nam przykład Bonaparte, 
Jak zwyciężać mamy. 

Marsz, marsz, Dąbrowski… 

Jak Czarniecki do Poznania 
Po szwedzkim zaborze, 
Dla ojczyzny ratowania 
Wrócim się przez morze. 

Marsz, marsz, Dąbrowski… 

Już tam ojciec do swej Basi 
Mówi zapłakany — 
Słuchaj jeno, pono nasi 
Biją w tarabany. 

Marsz, marsz, Dąbrowski…


Tekst według pisowni rękopisu Wybickiego: 

Jeszcze Polska nie umarła, 
kiedy my żyjemy. 
Co nam obca moc wydarła, 
szablą odbijemy. 

Marsz, marsz, Dąbrowski 
do Polski z ziemi włoski 
za Twoim przewodem 
złączem się z narodem. 

Jak Czarnecki do Poznania 
wracał się przez morze 
dla ojczyzny ratowania 
po szwedzkim rozbiorze. 

Marsz, marsz, Dąbrowski… 

Przejdziem Wisłę przejdziem 
Wartę będziem Polakami 
dał nam przykład Bonaparte 
jak zwyciężać mamy. 

Marsz, marsz, Dąbrowski…

Niemiec, Moskal nie osiędzie, 
gdy jąwszy pałasza, 
hasłem wszystkich zgoda będzie 
i ojczyzna nasza. 

Marsz, marsz, Dąbrowski… 

Już tam ojciec do swej Basi 
mówi zapłakany: 
„słuchaj jeno, pono nasi 
biją w tarabany.” 

Marsz, marsz, Dąbrowski… 

Na to wszystkich jedne głosy: 
„Dosyć tej niewoli 
mamy Racławickie Kosy, 
Kościuszkę, Bóg pozwoli.”


Znając poszczególne fakty historyczne mające przełożenie, co do rzeczywistości łatwo zanalizować poszczególne fragmenty tekstu pieśni. Pierwsze zwrotka niewątpliwie nawiązuje do ostatniego rozbioru Polski. Gdy ingerencja kościuszkowska nie przyniosła upragnionych rezultatów, tereny Rzeczpospolitej zostały podzielone pomiędzy Rosję, Prusy i Austrię. Cała zwrotka wyraża ogromny patriotyzm i wiarę w odzyskanie wolności. Następnie w refrenie autor, który współtworzył Legiony Polskie, wyraził nadzieję na powrót do Polski oddziałów stacjonujących we Francji i Włoszech po trzecim rozbiorze. W drugiej zwrotce (a trzeciej w rękopisie Wybickiego) zostało wyrażone przekonanie, iż z pomocą Bonapartego żołnierze podążając z zachodu poprzez rzekę Wartę i południa poprzez Wisłę byliby w stanie przywrócić niepodległość Polski. Natomiast trzecia zwrotka (druga wg oryginalnego rękopisu) jest nawiązaniem do Stefana Czarnieckiego, wielkiego dowódcy polskiego w czasie ,, potopu szwedzkiego" w XVII wieku.



Istnieje w oryginale czwarta zwrotka, która nie jest objęta w nasz hymn państwowy. Opisuje warunki obrony przed dwoma największymi zaborcami. Uznano za najwyższą wartość ogólnonarodową zgodę. Czwarta zwrotka (piąta wg rękopisu) stanowiła dla pozostających na emigracji legionistów obraz Polaków pozostających na Ojczyźnie, a szósta (tylko w rękopisie) była nawiązaniem do Tadeusza Kościuszki uważanego za zwycięskiego dowódcę bitwy pod Racławicami.

Wiele osób przeinacza drugi wers pierwszej zwrotki i zamiast ,,...kiedy my żyjemy..." śpiewa ,,...póki my żyjemy...". Mimo wszystko tylko ta pierwsza jest poprawna.

Sprawa odnosząca się do melodii ,,Mazurka Dąbrowskiego" jest bardzo zawiła. Określa się ją jako ludową z Podlasia opartą na motywach mazurka, której autor jest nieznany. Należy pamiętać, że w XVIII wieku mazur był w Polsce tańcem szlacheckim, a nie ludowym. W warstwie muzycznej należał do sztuki użytkowej, modnej wśród szlachty i bogatego mieszczaństwa. Nowe figury taneczne mazura kształtowała też scena teatralna, a figury te były przenoszone z teatrów do dworów i na salony miejskie. Najprawdopodobniej to Józef Wybicki dla potrzeb tekstu sam opracował znane mu już poprzednio wątki melodyczne, łącząc je w jedną całość formalną. Możemy jednie przypuszczać, co miało miejsce przed wiekami, lecz dana kwestia zawsze będzie osnuta tajemnicą.







Brak komentarzy:

Prześlij komentarz