piątek, 4 lipca 2014

12. Godło i herb Polski

Symbol orła ma swoją bardzo odległą genezę, gdyż istniał w kulturze już w trzecim tysiącleciu przed naszą erą w Babilonii (symbol solarny, potęgi boskiej, siły, odwagi, sprawiedliwości). Za pośrednictwem Asyryjczyków ,,orła" przejęli Persowie, dla których jego wizerunek był godłem wojennym. Pod ich wpływem dwugłowy ptak został symbolem dworu cesarzy bizantyjskich. Odrębną genezą jest utworzenie wizerunku orła przez starożytnych Rzymian, gdzie według mitologii ten ptak należał do Jowisza. Stworzenie zaczęło stanowić jedno z oznak władzy rzymskiej.  Bardzo charakterystyczne było podejście chrześcijan do symbolu orła. Od wieków spoglądali na niego z dużą rezerwą, ponieważ w tradycji starotestamentowej ptak był nośnikiem negatywnych wartości oraz posiadał wysoką pozycję w systemie pogańskiego Rzymu. Przez daną argumentacje wśród chrześcijan symbol orła został uznany za niegodny potępienia w bardzo późnym okresie. Ptak w końcu stał się atrybutem św. Jana Chrzciciela, symbolem św. Jana Ewangelisty i samego Chrystusa.



Postać ,,orła"zanim trafiła na godło Polski została w dużej mierze zmieniona. W rzeczywistości opisywane w źródłach bieliki mają głównie białą głowę oraz pozostałe brązowe upierzenie. Ptak piękny, dumny, bardzo groźny, ale z pewnością nie orzeł. Według badań ornitologicznych bielik jest naszym herbowym orłem w cudzysłowie. Polskie godło towarzyszy nam we wszystkich momentach rozpoczynając od tych prawdziwie historycznych, a kończąc na tych pospolicie obyczajowych. Z pewnością każdy z nas może się uważać za współwłaściciela historii, która łączy się z białym orłem. Historykom ciężko ustalić jedną wersję powstania naszego godła, lecz mam dzisiaj zamiar przedstawić fakty, które łączą wszystkie domniemania i ewentualności.

Występuje wśród wielu polskich legend jedna o symbolice orła w naszym kraju. Opowiada o Lechu, który zarządził postój w okolicach Poznania i wieczorem zobaczył olbrzymich rozmiarów gniazdo na drzewie. W nim dostrzegł białego orła z dwoma pisklętami. Ptak rozpostarł skrzydła na czerwonym niebie o zachodzie słońca. Tym zachowaniem wielce zachwycił Lecha, który postanowił osiąść na obecnych terenach i stworzyć gród - Gniezdno (Gniezno). Legenda niestety nie ma gruntownych podstaw w źródłach, aby uwierzyć, że zdarzenia w niej występujące w całości miały miejsce przed wiekami. Historycy nie są nawet pewni czy orzeł był znakiem dynastii Piastów, gdyż prawdopodobnie jego wizerunek (bierze się pod uwagę także pawia lub kurę) możemy zobaczyć dopiero na pierwszych bitych monetach króla Bolesława Chrobrego. W XII wieku znak opisywanego ptaka znajdował się na monetach bitych przez książąt krakowskich.



Pierwszy raz orzeł odziany w koronę pojawił się w polskiej sfragistyce za czasów Przemysła II (koronacja 1295 rok). Na pieczęciach widniał Orzeł Biały z obiegającym napisem ,,Bóg przywrócił Polakom zwycięskie znaki".W źródłach pisanych dany symbol ujawnia się w Kronice Czeskiej: ,,..Sztandar czarny jak wegiel, z białym orłem unosi się nad polskim orszakiem...". Władysław Łokietek zlecił umieszczenie orła Przemysława II na Szczerbcu, dlatego ptak zaczął występować w herbie Królestwa Polskiego, a jego obraz był przyjmowany przez kolejnych władców naszego kraju. Wizerunek orła stosowano przy ozdabianiu szat królewskich, broni osobistej, chorągwi, insygniów władzy. Godło miało honorowe miejsce w czasie ceremonii koronacyjnych, przyjazdów dostojników zaprzyjaźnionych państw, zawierania traktatów pokojowych, obrad sejmowych, orszaków weselnych, pogrzebów oraz bitew. Sposób przedstawiania orła zmieniał się bardzo często, lecz jego wartość nie uległa umniejszeniu. Cały czas stanowi symbol wielkiego majestatu.

Gdy nastał okres rozbiorów nasz Orzeł Biały przeistoczył się w czarne dwugłowe orły cesarskiej Austrii i Rosji oraz jednogłowego Prus. Mimo, że wcześniejsze godło zostało zakazane, to cały czas istaniało w pamięci narodu, było symbolem uczuć patriotycznych i towarzyszyło Polakom przy wszystkich powstaniach. Gdy odzyskano niepodległość w 1918 roku wrócił Orzedł Biały w koronie, a od 1927 roku wzorem herbu państwowego został projekt Zygmunta Kamińskiego. W czasie II wojny światowej orzeł znów stał się symbolem walki Polaków o niepodległość. Używano go wtedy w rządzie Polski na uchodźstwie, w Wojsku Polskim na Zachodzie i Wschodzie oraz w armii Polskiego Państwa Podziemnego. Po okresie okupacji orzeł powrócił, lecz bez korony. Powróciła dopiero w 1990 roku razem z ustawą z dnia 9 lutego.



__________________________________________________________


Uważa się, że w polskiej konstytucji z 1997 roku popełniono błąd związany z połączeniem definicji godła i herbu. Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy z tego, jak często te dwa słowa traktuje jako zwykłe zamienniki. Godło jest symbolem występującym czasami samodzielnie, a herb jest tarczą wraz z godłem. W 1990 roku Białemu Orłowi przywrócono koronę, lecz wyglądała ona nieco inaczej niż w godle ustanowionym po odzyskaniu niepodległości. W sierpniu 1919 roku sejm zarządził, aby wyglądało ono tak jak za czasów Stanisława Augusta. Po małej korekcie w 1927 roku przez rządy sanacji, godło polskie do tej pory wygląda niemal identycznie. Jakie więc różnice wywołały oburzenie patriotów? Obecnie korona orła jest otwarta, a wcześniej była zamknięta.  Wygląd otwartej korony miał symbolizować niepodległość kraju. Oprócz tego usunięto z korony krzyż, który oznaczał chrześcijańskie korzenie naszej państwowości. Na domiar tego pojawiły się dwie pięcioramienne gwiazdki uważane za odwołanie się do satanizmu czy masonerii. Obecnie nasze godło ma wiele błędów heraldycznych, a jego postać nie posiada określonego porządku. Przepaska na piersiach orła posiada barwę białą, a nie, jak na przestrzeni wieków, złotą. Nie zgadza się kolor odnóży, gdzie tylko pazury są złote, a taką barwę powinny mieć całe łapy orła. Zakończenia orlich przepasek powinny wyglądać inaczej, ponieważ zamiast trójliści widnieją na nich gwiazdki. Na zakończenie warto dodać, że ,,Orzełek" jest stylizowany na okrągły, prawdopodobnie projektowany pod monety lub pieczęci. 

2 komentarze:

  1. Bielik jest jastrzębiem. Tego ci na studiach już nie powedzieli? Polecam wikipedię, tam już wszystkie fakty historyczne są zamieszczone i potwierdzone. Nie trzeba niepotrzebnie wprowadzać ludzi w błąd. Nie rozumiem takich zabiegów.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Potrafisz czytać ze zrozumieniem? Nie wprowadzam tutaj nikogo w błąd. Oczywiście, że czytam wikipedię i po części na niej bazuję. Sugerujesz, że nie potrafię czytać? Symbol ,,orła białego" jest utarty. Po raz pierwszy wizerunek tego ptaka pojawił się na monetach wybijanych za czasów Bolesława Chrobrego. I wtedy zaczęto wypowiadać się o postaci ,,bielika", który do orłów się nie zalicza, lecz do jastrzębiowatych. Poza tym naszym ,,orłem białym" może równie dobrze być wiele innych ptaków. Nie napisałam żadnych bzdur w tekście. Czytaj ze zrozumieniem, a nie doszukuj się błędów, których nie ma.

      Usuń